📖Θεωρία
Αναλυτική εξήγηση των εννοιών της παραγράφου
Α΄ Λυκείου · Κεφ. 2 - Οι Πραγματικοί Αριθμοί
§2.1 Οι πράξεις και οι ιδιότητές τους
🔢Οι πραγματικοί αριθμοί: ρητοί & άρρητοι
- •Οι πραγματικοί αριθμοί αποτελούνται από τους ρητούς και τους άρρητους και παριστάνονται με τα σημεία ενός άξονα — του άξονα των πραγματικών αριθμών.
- •Ρητός: αριθμός που έχει (ή μπορεί να πάρει) κλασματική μορφή , όπου α, β ακέραιοι με .
- •Άρρητος: αριθμός που ΔΕΝ μπορεί να γραφτεί ως με ακέραιους . Δεν είναι ούτε δεκαδικός ούτε περιοδικός δεκαδικός.
⚙️Πράξεις & ιδιότητες πρόσθεσης / πολλαπλασιασμού
- •Στους πραγματικούς αριθμούς ορίστηκαν οι πράξεις της πρόσθεσης και του πολλαπλασιασμού. Με τη βοήθειά τους ορίστηκαν η αφαίρεση και η διαίρεση.
- •Αντιμεταθετική στην πρόσθεση:
- •Αντιμεταθετική στον πολλαπλασιασμό:
- •Προσεταιριστική στην πρόσθεση:
- •Προσεταιριστική στον πολλαπλασιασμό:
- •Ουδέτερο στοιχείο της πρόσθεσης είναι το 0:
- •Ουδέτερο στοιχείο του πολλαπλασιασμού είναι το 1:
- •Κάθε πραγματικός α έχει αντίθετο −α, και το άθροισμά τους είναι 0:
- •Κάθε μη μηδενικός α έχει αντίστροφο , και το γινόμενό τους είναι 1:
- •Επιμεριστική:
➗Αφαίρεση & διαίρεση — ορισμοί
- •Αφαίρεση: ορίζεται με τη βοήθεια της πρόσθεσης — προσθέτουμε στο μειωτέο τον αντίθετο του αφαιρετέου.
- •Διαίρεση: ορίζεται με τη βοήθεια του πολλαπλασιασμού — πολλαπλασιάζουμε με τον αντίστροφο του διαιρέτη.
- •Σημείωση: διαίρεση με διαιρέτη το 0 δεν ορίζεται. Όταν γράφουμε , εννοείται ότι .
🟰Ιδιότητες ισοτήτων
- •(α = β και γ = δ) ⇒ . Δύο ισότητες μπορούν να προστεθούν κατά μέλη.
- •(α = β και γ = δ) ⇒ . Δύο ισότητες πολλαπλασιάζονται κατά μέλη.
- •⇔ . Προσθέτουμε/αφαιρούμε τον ίδιο αριθμό στα δύο μέλη.
- •Αν : ⇔ . Πολλαπλασιάζουμε/διαιρούμε και τα δύο μέλη με μη μηδενικό αριθμό.
- •⇔ ή . Γινόμενο μηδέν σημαίνει τουλάχιστον ένας παράγοντας μηδέν. Συνέπεια: ⇔ και .
🔼Δυνάμεις πραγματικών
- •Για πραγματικό α και φυσικό ν με : … · α (ν παράγοντες). Επίσης .
- •Μηδενικός εκθέτης: για ορίζουμε
- •Αρνητικός εκθέτης: για ορίζουμε
- •Σχόλιο: αν τότε , αλλά ΔΕΝ ισχύει το αντίστροφο (π.χ. αλλά −2 ≠ 2).
- •Γινόμενο δυνάμεων με την ίδια βάση — προσθέτουμε εκθέτες:
- •Πηλίκο δυνάμεων με την ίδια βάση — αφαιρούμε εκθέτες:
- •Δύναμη δύναμης — πολλαπλασιάζουμε εκθέτες:
- •Γινόμενο δυνάμεων με τον ίδιο εκθέτη:
- •Πηλίκο δυνάμεων με τον ίδιο εκθέτη:
✨Αξιοσημείωτες ταυτότητες
- •Ταυτότητα είναι κάθε ισότητα που περιέχει μεταβλητές και επαληθεύεται για όλες τις τιμές τους.
- •Τετράγωνο αθροίσματος:
- •Τετράγωνο διαφοράς:
- •Διαφορά τετραγώνων:
- •Κύβος αθροίσματος:
- •Κύβος διαφοράς:
- •Άθροισμα κύβων:
- •Διαφορά κύβων:
- •Τετράγωνο τριωνύμου:
➡️Μέθοδος 1: Ευθεία απόδειξη
- •Ξεκινάμε από την υπόθεση και με διαδοχικά βήματα καταλήγουμε στο συμπέρασμα. Είναι η μέθοδος που χρησιμοποιήσαμε στο Γυμνάσιο για ταυτότητες.
- •Παράδειγμα (από βιβλίο): Αν , τότε .
- •Σχόλιο: για να αποδείξουμε ότι ένας ισχυρισμός ΔΕΝ είναι αληθής, αρκεί να βρούμε ένα αντιπαράδειγμα.
🔄Μέθοδος 2: Απαγωγή σε άτοπο
- •Υποθέτουμε ότι ΔΕΝ ισχύει αυτό που θέλουμε να αποδείξουμε και, χρησιμοποιώντας αληθείς προτάσεις, οδηγούμαστε σε αντίφαση (άτοπο). Άρα η αρχική παραδοχή ήταν λάθος — άρα το αρχικό ισχύει.
- •Παράδειγμα (από βιβλίο): Αν είναι άρτιος, τότε ο α είναι άρτιος.
- •Εφαρμογή — απόδειξη ότι ο είναι άρρητος.
🎯Θέμα Α — έλεγχος θεωρίας
1Σωστό / Λάθος
Κάθε ρητός αριθμός μπορεί να γραφτεί ως κλάσμα με ακέραιους και .
2Σωστό / Λάθος
Ο είναι ρητός αριθμός.
3Πολλαπλής επιλογής
Ποιος από τους παρακάτω αριθμούς είναι άρρητος;
4Σωστό / Λάθος
Αν , τότε υποχρεωτικά .
5Πολλαπλής επιλογής
Το ανάπτυγμα του είναι:
6Πολλαπλής επιλογής
Η παράσταση ισούται με:
7Σωστό / Λάθος
Δύο αριθμοί είναι αντίστροφοι όταν το γινόμενό τους ισούται με .
8Σωστό / Λάθος
Αν , τότε ή .
9Πολλαπλής επιλογής
Για ισχύει
10Πολλαπλής επιλογής
Η παράσταση :
💡Λυμένες ασκήσεις βήμα-βήμα
Δες πώς εφαρμόζεται η θεωρία — κάθε βήμα δείχνει την έννοια που χρησιμοποιείται.
- 1Μεσαίοla-2.1-m1Αν και , να δείξεις ότι .Λύση βήμα-βήμα
- 1Ανάπτυξη:
- 2.
- 1
- 2Εύκολοla-2.1-e2Αν και , βρες το .Λύση βήμα-βήμα.
- 3Μεσαίοla-2.1-m3Βρες , ώστε .Λύση βήμα-βήμα
- 1Γράφεται . Άθροισμα μη αρνητικών
- 2και .
- 1
- 4Μεσαίοla-2.1-m2Δείξε ότι .Λύση βήμα-βήμαΑνάπτυξη: .
- 5Εύκολοla-2.1-e1Αν και , βρες το .Λύση βήμα-βήμα.
✏️Προτεινόμενες προς λύση
Δοκίμασε μόνος σου — η λύση εμφανίζεται όταν την ζητήσεις.
- 1Μεσαίοla-2.1-m1Αν και , να δείξεις ότι .
- 2Μεσαίοla-2.1-m2Δείξε ότι .
- 3Μεσαίοla-2.1-m3Βρες , ώστε .
- 4Δύσκολοla-2.1-h1Αν και , να αποδείξεις ότι .
🧩Μεθοδολογίες — πώς λύνω κάθε τύπο
Πάτα κάθε μέθοδο για να δεις πότε εφαρμόζεται και τα βήματα.
Πότε
Όταν θέλεις να αναπτύξεις ένα τετράγωνο/κύβο ή να παραγοντοποιήσεις μια παράσταση.
Βήματα
- 1Αναγνώρισε τη μορφή: , , , .
- 2Για ανάπτυξη εφάρμοσε τον τύπο· για παραγοντοποίηση «διάβασέ» τον ανάποδα.
- 3Επαλήθευσε γρήγορα το αποτέλεσμα βάζοντας απλές αριθμητικές τιμές.
Παράδειγμα
και αντίστροφα .
📝Φυλλάδιο εξάσκησης
📝 Φυλλάδιο — 10 ασκήσεις προς λύση
- 1Να αναπτύξετε το .
- 2Να αναπτύξετε το .
- 3Να παραγοντοποιήσετε το .
- 4Να παραγοντοποιήσετε το .
- 5Να παραγοντοποιήσετε το .
- 6Είναι ρητός ή άρρητος ο ;
- 7Να υπολογίσετε το .
- 8Πώς λέγονται δύο αριθμοί με άθροισμα ;
- 9Να λύσετε την εξίσωση .
- 10Να απλοποιήσετε την παράσταση .
🚀Πάμε παρακάτω — ασκήσεις αυξημένης δυσκολίας
Προσπάθησε πρώτα μόνος σου — μετά άνοιξε την πλήρη λύση.
🔥Προχωρημένες4 ασκήσεις
1
Να αποδείξετε ότι .
2
Αν και , να βρείτε την τιμή του .
3
Να αποδείξετε ότι και να λύσετε την εξίσωση .
4
Να λύσετε στους πραγματικούς αριθμούς την εξίσωση .
💎Πολύ δύσκολες3 ασκήσεις
1
Αν , να αποδείξετε ότι .
2
Να αποδείξετε ότι ο είναι άρρητος.
3
Αν και , να βρείτε την τιμή του .
🏛️Θέματα τύπου Πανελληνίων1 θέματα
Θ1
Δίνονται πραγματικοί αριθμοί με και .
α) Να βρείτε το .
β) Να βρείτε το .
γ) Να βρείτε το .
δ) Να βρείτε το .
📝Διαγωνίσματα
Δούλεψέ το σαν κανονικό διαγώνισμα — μετά άνοιξε τις πλήρεις λύσεις. Εκτυπώνεται καθαρό (χωρίς λύσεις).
📝 Mini-test — §2.1 Οι πράξεις & ιδιότητες
Ύλη: §2.1Διάρκεια: 20΄
ΘΕΜΑ Α
α) Σωστό ή Λάθος: ο είναι ρητός αριθμός.
β) Πότε δύο αριθμοί λέγονται αντίστροφοι;
ΘΕΜΑ Β
α) Να αναπτύξετε το .
β) Να λύσετε την εξίσωση .
ΘΕΜΑ Γ
Αν και , να βρείτε το .
Πηγή: Σχολικό βιβλίο (ΙΤΥΕ «Διόφαντος») + μεθοδολογία/ασκήσεις βασισμένες σε ΙΕΠ & Πανελλήνιες
🧠 Τεστάρισε την έννοια
Quiz με άμεσο feedback — μετράει στην εικόνα δεξιοτήτων σου.